W Powstaniu Warszawskim walczyło około 800 sportowców. Zginęło ponad 120, wśród nich byli też olimpijczycy. Od pierwszych dni okupacji sportowcy warszawskich klubów włączyli się w nurt życia konspiracyjnego.
Wśród 5 tysięcy sanitariuszek i łączniczek znalazło się wiele czołowych zawodniczek warszawskich klubów sportowych, jak np. mistrzyni i rekordzistka Polski w rzucie oszczepem Zofia Chenclewska, Danuta Stefańska-Majewska – polska siatkarka, koszykarka i piłkarka ręczna, dr Bożena Kokalij Kowalewska-Pietrzykowska – trzykrotna mistrzyni Polski w skokach do wody i wielokrotna reprezentantka kraju, reprezentantka Polski w narciarstwie alpejskim, 25-krotna mistrzyni kraju Barbara Grocholska i wiele innych.
27 polskich olimpijczyków walczyło w Powstaniu Warszawskim. Byli wśród nich zarówno generałowie, jak i zwykli szeregowcy. Na czele Komendy Głównej AK stał gen. Tadeusz Komorowski ps. „Bór”, uczestnik Igrzysk Olimpijskich 1924 roku w Amsterdamie, jeździec. Dowódcą sławnego batalionu „Kiliński” był medalista olimpijski rotmistrz Henryk Roycewicz. Wówczas wieloma kompaniami dowodzili wybitni sportowcy.
AK Eugeniusz Lokajski „Brok”, lekkoatleta w latach trzydziestych należący do światowej czołówki oszczepników, olimpijczyk z Berlina (1936) był autorem ponad 850 zdjęć dokumentujących walkę i życie codzienne warszawskich powstańców.
Niemieckie koszary na Koszykowej zostały zdobyte przy wielkim udziale żołnierzy kierowanych przez podchorążego “Orlika” Ksawerego Tłoczyńskiego – po wojnie dwukrotnego mistrza kraju w deblu. Jego oddział (będący częścią batalionu “Ruczaj”) stanowili głównie czołowi polscy tenisiści. W sześcioosobowej grupie był brat Ksawerego (klasyfikowany w 1939 r. na piątym miejscu w Europie‚ Ignacy, a także inni mistrzowie kortów – Czesław Spychała, Antoni Smordowski oraz Tadeusz Hanke, lekkoatletyczny mistrz Polski w pięcioboju, skoku w dal i na 400 metrów przez płotki.
Chwała wszystkim bohaterom, których trudno jest wszystkich wymienić.
- Aleksander Garkowienko, 19 września 1944 – przy ul. Koszykowej, zapaśnik (słynna “Czarna maska”), mistrz świata zawodowców w 1931 i 1935
- Kazimierz Karpiński, sierpień 1944 na Woli, pływak, wielokrotny wicemistrz Polski, olimpijczyk z Berlina 1936.
- Eugeniusz Lokajski, 25 września 1944 – kompania “Koszta”, lekkoatleta (rzut oszczepem), olimpijczyk z Berlina 1936, por. rez. AK
- Władysław Majer, wrzesień 1944 – narciarz (kombinacja alpejska), zawodnik HKN Zakopane
- Henryk Szlązak, 30 września 1944 – zapaśnik, olimpijczyk z Berlina 1936
- Józef Szwara, 5 sierpnia 1944 – na Ochocie, wioślarz, olimpijczyk z Paryża 1924
- Janusz Zalewski, 6 sierpnia 1944 – oddział Kedywu “Kolegium A”, żeglarz, olimpijczyk z Berlina 1936
- Leliwa-Roycewicz na olimpiadzie w Berlinie w 1936 r. zdobył dla Polski drużynowo srebrny medal. Znaczną część życia poświęcił walce o niepodległość Polski: żołnierz I i II wojny światowej; w Powstaniu Warszawskim jeden z najwybitniejszych dowódców. Po wojnie, podobnie jak wielu innych przedstawicieli pokolenia Kolumbów, był prześladowany i więziony przez reżim komunistyczny.
I wielu, wielu innych … Chwila ciszy – dzisiaj godzina „W” o 17.00. Chwała Bohaterom!
Oprac. za onet.pl, dzieje.pl, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe.
